Werken voor je toekomst
Apprentisage doet denken aan slavernij
door: Henk Prins

Joseph, een Beninese jongen van 19 jaar. Je kunt hem in Cotonou overal tegenkomen waar gebouwd wordt. Joseph is metselaarsleerling (apprenti). Hij doet het werk al vanaf zijn tiende. Eerst deed hij klusjes als opruimen, gereedschappen schoonmaken en water en zand aansjouwen. Nu verstaat hij zijn vak. Hij is zelfstandig aan het werk en heeft zelf een aantal leerlingen onder zich. Zijn baas komt af en toe kijken hoe het gaat en geeft nieuwe opdrachten.

In Benin volgen veel jongeren een opleiding als ’apprenti’. Voor veel ouders is het reguliere onderwijs te duur. Daarnaast hebben niet alle jongeren de capaciteiten om het reguliere onderwijs te volgen. Voor deze groep is apprentisage een oplossing. Hun ouders maken afspraken met een leermeester, die vervolgens de zorg voor de opleiding op zich neemt.

Joseph verstaat zijn vak. Hij is zelfstandig aan het werk en heeft zelf een aantal leerlingen onder zich.

Zwaar werk
Sommige leerlingen beginnen al als kind op een leeftijd van 8 of 9 jaar. De baas neemt dan ook de zorg voor voeding en onderdak op zich. Een goed leven hebben deze jonge leerlingen bepaald niet. Ze moeten zwaar werk doen en krijgen pas zorg als ze daadwerkelijk wat op gaan brengen. Veel van de kinderen worden toevertrouwd aan een oudere leerling. Ze slapen op de werkplek, vaak in de open lucht. Wanneer de leerlingen op oudere leeftijd beginnen, betalen de ouders een vast bedrag voor het onderwijs. Na een aantal jaren het vak in de praktijk geleerd te hebben krijgt de leerling een diploma. Met behulp van dit diploma kan hij in principe voor zichzelf beginnen. Een gedeelte doet dit inderdaad. Een ander gedeelte blijft bij de baas aan het werk als werknemer tegen een salaris.

Langer leerling
Het is de baas die bepaalt wanneer hij het diploma wil geven. Als een leerling zijn werk goed verstaat wordt hij echter interessant. De baas van Joseph gaat daardoor niet snel over tot het verstrekken van het diploma. Joseph blijft dus veel langer leerling dan nodig is. Een hindernis voor het verkrijgen van het diploma zijn de hiermee gemoeide kosten. Naast het diplomageld moet een groot bedrag betaald worden voor de diploma-uitreiking. Hiervoor moet veel eten en drank worden ingekocht voor de baas. Dit legt een zware last op de ouders en de leerling. Zoals verschillende collega’s moet Joseph nu bijklussen naast zijn gewone werk om zijn baas te kunnen betalen om ’vrij’ te komen. Apprentisage doet op zo’n manier sterk denken aan slavernij.

DVN/GoWa
Ook jongeren uit de ERCB zijn als leerling aan het werk. Naast financiële steun geeft DVN-GoWa adviezen aan de ouders. Er wordt op toegezien dat er een duidelijk contract getekend wordt door de leermeester. Indien nodig wordt geholpen om er bij de baas op aan te dringen dat hij de leerling laat gaan na afloop van het contract. Op deze manier werken we met de jongeren mee aan hun toekomst.

Uit: Tot aan de einden der aarde - april 2005 -