Benin zonder schulden beter af?
door: Paulus Sarfaty

foto: Tjerk S. de Vries

Begin juni brachten de ministers van Financiën van de zeven grootste industrielanden en Rusland (G8) het nieuws naar buiten dat achttien arme landen – waaronder Benin – een volledige kwijtschelding van schulden tegemoet kunnen zien. Eindelijk lijkt te gebeuren wat jarenlang door diezelfde G8 voor onmogelijk werd gehouden.

In het gunstige economische klimaat van de jaren zeventig leenden Westerse landen en banken gemakkelijk geld aan ontwikkelingslanden, zonder garanties dat het geld goed werd besteed.
Door de internationale economische crisis in de jaren tachtig kwamen veel ontwikkelingslanden in de problemen, omdat de rente steeg en hun exportinkomsten daalden.

Zware last
Om de rente en aflossingen te kunnen betalen, kregen ze opnieuw leningen in ruil voor strenge economische hervormingen. Deze hervormingen leidden tot bezuinigingen in de sociale sector, afschaffing van voedselsubsidies, privatisering van de gezondheidszorg en de invoering van eigen bijdragen. Hierdoor kwamen steeds meer mensen onder de armoedegrens. De armste landen komen op eigen kracht niet uit deze neergaande spiraal.
Sommige landen betaalden de schuldeisers jaarlijks een bedrag dat gelijk staat aan 60% van de ontvangen ontwikkelingshulp. Andere landen betaalden drie maal zoveel aan rente en aflossing als aan gezondheidszorg.

Geen schuld meer
Het schrappen van de schulden moet een einde maken aan de armoede in Afrika, waardoor de landen de strijd kunnen aangaan met de ziektes die jaarlijks miljoenen levens eisen, waaronder aids. De ministers spraken daarom een pakket aan maatregelen af, waaronder verdubbeling van de ontwikkelingshulp en opvoering van de campagnes die onder meer aids moeten tegengaan.

Het geld dat vrijkomt, kan worden gebruikt voor armoedebestrijding. ”Dus meer geld voor gezondheidszorg en onderwijs. Dat is waar landen en arme mensen op dit moment behoefte aan hebben.”
De vraag is natuurlijk nog hoe de landen die straks verlost zijn van een gigantische schuldenlast met het vrijgekomen geld zullen omgaan. Tussen de Wereldbank en de G8 zijn er duidelijke afspraken gemaakt over het toezicht hier op ”zodat het niet in de verkeerde zakken verdwijnt, maar juist ten behoeve van de allerarmsten komt.”
 

Onze Beninese broeders en zusters, profiteren zij straks van het kwijtschelden van de ationale schulden door de G8?

Zonnige toekomst?
Ondanks het mooie gebaar zijn er ook nog heel wat kanttekeningen te plaatsen bij de toekomstvisie voor landen als Benin.
Zo is de bewering dat schuldverlichting middelen zal vrijmaken voor de gezondheidszorg en onderwijs enigszins misleidend: De overeenkomst stelt uitdrukkelijk dat de landen die schuldverlichting krijgen, evenredig minder hulp zullen ontvangen. Als Benin 100 miljoen dollar per jaar wordt kwijtgescholden, dan worden leningen van de Wereldbank met dezelfde hoeveelheid verminderd. Dat bedrag wordt bewaard in een pot van de Wereldbank bestemd voor alle arme landen, maar alleen toegekend wanneer zij zich houden aan de voorwaarden voor economisch beleid van de Wereldbank.

In het persbericht van de G8 stond dat “ontwikkelingslanden ... tot hun economisch beleid moeten komen op een manier die strookt met hun eigen ontwikkelingsstrategieën”. Maar, het stelde ook dat “Afrikaanse landen een beter investeringsklimaat moeten realiseren” en ”hun integratie in de wereldeconomie” moesten verbeteren - ofwel vrijhandel moeten bevorderen - en dat hulpmiddelen zouden worden gericht aan landen die aan deze doelstellingen voldoen. “Arme landen zijn dus vrij om te doen als ze zich maar houden aan de voorwaarden van de Wereldbank”.
Zo moet Benin nu aan 130 voorwaarden voldoen om zich te kwalificeren voor hulp, vergeleken met 58 voorwaarden in het voorgaande akkoord.
Verder zou het Westen vooral opkomen voor haar eigen economische belangen in Afrika door strenge voorwaarden te verbinden aan de steun. ”Westerse landen ijveren ervoor dat hun eigen ondernemingen makkelijker zaken kunnen doen in Afrika. In het persbericht van de G8 staat dat alle belemmeringen voor binnen- en buitenlandse private investeringen, moeten worden opgeheven.”

Op eigen benen
Laten we ondanks de negatieve signalen toch positief aankijken tegen het kwijtschelden van de schulden.
Het ultieme doel is dat door het kwijtschelden van schulden, een land als Benin gestimuleerd wordt om op eigen benen te staan. Er moet een constante binnenlandse geldstroom beschikbaar komen om onderwijs, sociale dienstverlening en de infrastructuur te verbeteren. Op deze manier zal Benin uiteindelijk in staat zijn eigen beleid te maken en inderdaad minder afhankelijk te worden van internationale hulp in welke vorm dan ook.
Laten onze broeders en zusters in Benin hiervan mogen profiteren!
 

Uit: Tot aan de einden der aarde - januari 2006