Armoede

Het moet je wel verbazen dat maar zo weinig mensen stelen

Kerstavond naar Scrooge gekeken. Een verfilming van Charles Dickens’ kerstverhaal
A Christmas Carol, over een vrek die zich bekeert tot weldoener. En de vrije uurtjes rond de kerst en de jaarwisseling heb ik gebruikt om de integrale versie van Victor Hugo’s Les Misérables te lezen. Over Jean Valjean, die tot inkeer komt en zijn verdiende geld gebruikt om de nood van anderen te lenigen. Beide verhalen spelen in de eerste helft van de negentiende eeuw, het eerste in Engeland het tweede in Frankrijk.

Stelen om te overleven
Het is heel iets anders om met zo’n situatie geconfronteerd te worden wanneer je lekker in Nederland zit met een glas wijn bij de open haard, dan wanneer je zelf midden in die werkelijkheid leeft.
Je moet je niet verbazen wanneer in Congo mensen eten stelen, als het enige alternatief is: van honger omkomen. Het moet je wel verbazen dat maar zo weinig mensen stelen.
De grote massa lijkt z’n lot gelaten te aanvaarden. Misschien dat men wel droomt van betere tijden, maar tegelijk weet: dromen zijn bedrog.

Doorlopende strijd
En dus bestaat het leven van de meeste mensen om ons heen uit één doorlopende strijd om het bestaan. Zodat je tenminste zo nu en dán iets hebt om te eten. Zodat je, als je geluk hebt, deze maand toch weer een paar dollars bij elkaar hebt kunnen schrapen om je kind naar school te sturen. Zodat je de achterstallige huur niet zover laat oplopen, dat de huisbaas je op straat zet.
Maar als je dan ziek wordt...
Ja, dan moet je maar dood gaan. Want de dokter, dat is net een financiële brug te ver.

 

foto: De grote massa lijkt z'n lot  

gelaten te aanvaarden

In die wereld leven wij
En in die wereld leven wij, werken wij, bidden wij. Waarbij je je afvraagt: ben ik de oude of de nieuwe Scrooge. Wat opvalt bij Dickens en Hugo: hun hoofdfiguren zien de nood om hen heen en proberen er iets aan te doen. Maar zij weten tegelijk: structureel kunnen we het probleem niet oplossen. Zij ontmoeten mensen, en binnen die ontmoeting glanst mededogen en barmhartigheid op. Dat is nog het minst wat je kunt doen: je identificeren met zulke mensen. Door te doen wat je hand vindt om te doen.

Maar zoals Dickens en Hugo de wereld om hen heen hebben wakker geschud en daardoor mee hebben veranderd, zo zouden ook wij zo hartgrondig graag willen dat de rijke wereld het probleem van de structurele armoede onder ogen durft te zien.
NGO’s (particuliere hulporganisaties) kunnen de rol van Scrooge en Valjean vervullen. En zo het geweten vormen van de samenleving die hen in stand houdt. Maar zolang de mondiale samenleving zich het lot niet aantrekt van de armen in de wereld, zal er structureel niet veel veranderen.

Honger en dorst
Misschien mogen we, als zending, mee helpen het geweten van de wereld te voeden. We zijn er immers niet alleen om zieltjes voor de hemel te winnen. Een goede preek landt niet echt bij een hongerige hoorder. Want honger en dorst naar de gerechtigheid kun je niet los koppelen van het dagelijks leven.
Daarom blijven we geven aan de poort, ook al lost dat structureel niets op.
Daarom geven we geld voor de dokter, al red je daarmee maar één uit velen.
En verder hopen we op en bidden we voor betere tijden. Zodat de glans van Gods goedheid niet alleen harten in gloed zet, maar ook vreugde brengt in het dagelijks bestaan.

Geef ons heden ons dagelijks brood, amen

Door Henk Folkers

Lubumbashi, RD Congo,
31 december 2003

Tot aan de einden der aarde / Februari 2004