In het moderamen hebben zitting: Abel Ntita, voorzitter, Theophile Kanushipi, secretaris & Kende Patrice, penningmeester.

Aan de Ecole Réformée de Théologie in Lubumbashi (DR Congo) leiden we studenten op tot gemeentepredikant. Er komen ook heel praktische zaken aan de orde. En, als je echt gereformeerd wilt zijn, moet je ook leren vergaderen. Om dat te oefenen hebben we tijdens een speciale week een complete synode nagespeeld: de synode van Kisangani.

Eerst moesten de studenten in groepjes een brief opstellen, waarin de roepende kerk de verschillende classes uitnodigt voor de vergadering. Andere groepjes hielden zich bezig met een geloofsbrief.
Uiteraard ging het er daarbij om dat de wezenlijke elementen in deze stukken niet zouden ontbreken. Maar waar ik niet op gerekend had: dat deze jongens zaken zouden toevoegen, waarmee ik niet had gerekend. Dat maakte deze eerste morgen voor mij al tot een succes.
Wat te denken van een uitnodigingsbrief waarin de ene classis wordt gevraagd een schaap mee te nemen en de ander een zak maïs en een zak maniok?
Als in een van de geloofsbrieven te lezen is dat de afgevaardigden als bijdrage aan de omkosten 10.000 Congolese francs hadden meegekregen, kun je het dus niet meer maken om met de helft van het geld aan te komen!

Moderamenverkiezing
Dan de moderamenverkiezing.Maar dominee, daar hoef je geen stemming voor te houden. In de syllabus staat dat er maar twee dominees afgevaardigd zijn. Die worden dus voorzitter en secretaris. En samen moeten ze dan maar uitmaken wie wat gaat doen.
Zo gaat het dus. Niet eens zo heel anders dan in Nederland trouwens, waar dominees meestal ook de dienst uitmaken op kerkelijke vergaderingen.
Dit voorstel was niet naar mijn zin. Ik wilde perse een schriftelijke stemming organiseren.
Na de eerste algemene ronde had één broeder (niet eens een dominee) zes stemmen, een ander vijf en nog een vier stemmen. De rest allemaal één stem.
En weer was de reactie: we zijn er dus uit. Hoezo, er uit? Nou, degene met de meeste stemmen wordt voorzitter, de tweede secretaris en de derde penningmeester, natuurlijk. Ik vroeg: hebben die broeders dan het vertrouwen van de meerderheid van de vergadering? Nou nee, maar moet dat dan?
Duidelijk werd wel dat zo’n manier van werken onbekend is.

Ephraim heeft het er kennelijk moeilijk mee!

De voorzitter was de volgende morgen direct in zijn rol: hij opende zelf de vergadering. En het bleek dat het moderamen niet had stil gezeten. Allerlei praktische zaken passeerden de revue, waaronder zelfs een gedragscode. De afgevaardigden werd gesommeerd op tijd aanwezig te zijn, geen alcohol en tabak te gebruiken, netjes het woord te vragen als ze iets te zeggen hebben.

Alverzoening
Het begon met een ouderling die zijn predikant beschuldigde van de leer van de alverzoening. De bewuste dominee zat tussen de afgevaardigden en heeft zich dan ook duchtig geweerd. Helaas heeft de commissie verzuimd van te voren met hem te spreken. En verder waren ze er ook snel mee klaar: alverzoening is niet gereformeerd en dus moet zo’n dominee veroordeeld worden. Nu stond in de brief dat de dominee had gezegd dat Jezus gestorven is voor de zonden van heel de wereld. Maar dat staat letterlijk zo in de bijbel.
Afgezien van allerlei vormfouten in de procedure, had de commissie in ieder geval z’n licht eens kunnen opsteken bij de dominee in kwestie om er achter te komen wat hier werkelijk aan de hand is. En de voorzitter is geadviseerd een volgende keer bij de behandeling van zo’n zaak de aangeklaagde te verzoeken de zaal te verlaten.

Overspel
Commissie 3, belast met ethische zaken, zat in een lastig parket. Zij moesten de zaak onderzoeken van een dominee die van overspel werd beschuldigd. Jan-Matthijs van Leeuwen had de rol van deze dominee op zich genomen. De commissie had hem geïnterviewd, maar zich toch niet helemaal laten inpakken. Maar tijdens de zitting liet hij zich ook nogal gelden, waar de voorzitter aanvankelijk moeilijk weg mee wist. En dat terwijl hij niet eens afgevaardigde was. Pas toen hij het al te bont maakte, door stemmingmakerij, werd hem de toegang tot de vergadering ontzegd.
Slotzitting
In alle rust en in een goede stemming is de vergadering geëindigd.
Eerst kregen de commissies de gelegenheid de eindredactie van hun voorstellen in te leveren, zodat ze met algemeen goedvinden een plaats konden krijgen in de acta.
Trouwens, dat viel me wel op: heel de sfeer ademt de wil (of de gewoonte?) om voorstellen met algemene stemmen aan te nemen. Misschien speelt de vrees een rol dat je uit de boot valt als je tegen de meerderheid in gaat.
Vervolgens deed de penningmeester rapport van inkomsten en uitgaven, gecontroleerd en goedgekeurd door een commissie waarin alle classes een vertegenwoordiger hadden aangewezen.
Aan het moderamen werd overgelaten de acta samen te stellen en op te sturen.
Eén classis kreeg de opdracht de volgende synode samen te roepen.

Evaluatie
Tijdens de evaluatie bleek dat iedereen erg enthousiast was over deze week. Maar er was wel een reserve. Want in de praktijk gaat het meestal niet zo. En de vraag is dan ook: als je daarin iets wilt veranderen, hoe moet je dat dan doen.
Probleem in dit land is dat heel de samenleving doortrokken is van een hiërarchische structuur. Dat betekent, hoeveel onlustgevoelens je daarbij ook hebt, dat meestal een paar invloedrijke mensen de dienst uitmaken. En dat de rest zich uiterlijk daarbij aansluit. In de kerk is dat niet anders.
Op zichzelf hoeft dat niet eens erg te zijn. Als de leiding het geestelijk welzijn van het geheel in het hart heeft gesloten en voor ogen heeft. Dan kun je je daarbij zelfs wel veilig voelen. En in veel opzichten is dat ook wel het geval. Maar duidelijk werd wel dat nagenoeg alle studenten een meer democratisch model voorstaan. En dat ze zich eigenlijk verbaasden dat hun kerkrechtelijke regels daarop gewoon geënt zijn.
We hebben ze op het hart gebonden nu niet de rebel te gaan spelen. Het is al heel wat dat je weet dat het anders kán. Toepassing van deze kennis en ervaring vraagt wijsheid en geduld. En de wil om de vrede in de kerk te bewaren en te bevorderen.
Met deze wijsheid, die hopelijk harten heeft bereikt, zijn we zingend uiteen gegaan:
Elke dag levend uit het Woord van God,
mogen we met vrucht Jezus volgen.

Uit: Tot aan de einden der aarde - oktober 2004