Mama Elise krijgt een bijbel en ze kan ’m lezen
door: Annet Zuidema.

Heeft u een bijbel ? Natuurlijk, hoor ik u denken. We hebben er wel meer dan één. Wellicht een trouwbijbel, en wanneer de kinderen kunnen lezen, krijgen zij er ook een. Misschien heeft u wel een Rembrandt-bijbel, of de bijbel van Chagall. U heeft ook vast al de Nieuwe Bijbel Vertaling aangeschaft. Toch is deze vraag in Congo niet zo vreemd. Veel gezinnen hebben geen enkele bijbel, laat staan een dure bijbel met kunst erin.

Mamma Elise kan nu haar kinderen voorlezen uit de bijbel in het Swahili.

Laten we kennismaken met mama Elise, 38 jaar, getrouwd met papa Yav en moeder van zeven kinderen. Ze woont in Kolwezi, een mijnstad op zo’n 300 kilometer ten westen van Lubumbashi waar zich het bureau van DVN-SpaCo bevindt. Het leven in Kolwezi is moeilijk. De grote werkgever, het staatsmijnbedrijf Gecamines heeft al maanden geen loon meer uitbetaald en is zo goed als failliet. Genoeg vinden om een dagelijkse maaltijd te bereiden is voor de meeste families al moeilijk, geld voor een bijbel vinden is bijna onmogelijk.
Ook mama Elise heeft géén bijbel. Een jaar geleden kon ze zelfs nog niet lezen. Dát is nu gelukkig veranderd. Elise heeft leren lezen in haar moedertaal, het Swahili, dankzij een programma van De Verre Naasten. En wat is ze er blij mee! Vol trots vertelt ze me dat ze nu al in de groep zit die bezig is om het schrijven en lezen in de Franse taal onder de knie te krijgen. Vroeger vond haar vader het niet nodig dat zijn dochter leerde lezen. Zo lang ze maar een huishouden kon besturen was hij tevreden. Maar mama Elise vertelt me van haar schaamte dat haar kinderen wel kunnen lezen en zij niet. Haar kinderen komen met vragen over hun huiswerk bij hun moeder, die hen niet kan helpen. Ze spreekt met vuur over haar voorbeeld, mama Georgette, verantwoordelijke van het alfabetiseringsprogramma van DVN. Hoe mama Georgette de vrouwen in Kolwezi heeft voorgehouden dat het mogelijk is om je leven te veranderen. Dat het mogelijk is om op latere leeftijd te leren lezen en schrijven. Wat een geluk dat mama Elise toestemming kreeg van haar man om mee te doen in het programma alfabetisering. Want dat heeft haar leven veranderd. Ze is er een ander mens door geworden. Probeer je maar eens voor te stellen wat ineens mogelijk wordt door te kunnen lezen en schrijven. De informatie op het blik melkpoeder, de uitnodiging voor een manifestatie van de school, het liedboek in de kerk . . .
Dit alles vertelt ze me in het Frans, en hoewel deze taal haar nog genoeg moeilijkheden oplevert vertrouwt ze me toe dat het maken van fouten haar niets uitmaakt, zolang ze er uiteindelijk maar van leert. Ik raak onder de indruk van deze vrouw, die er zich niet voor schaamt de hulp van een jongen van twaalf in te roepen als de Franse woorden niet te vinden zijn.
Honderd vrouwen studeren in de Bijbel
Ik ben op bezoek bij mama Elise, omdat haar kerkenraad haar heeft uitgekozen om mee te mogen doen in het bijbelseminar dat we hier in Kolwezi organiseren. Dit is een cursus van tweeënhalve dag waarin 100 vrouwen leren hoe de bijbel te lezen. Ze leren ook wanneer ze dat het beste kunnen doen, en samen bestuderen ze gedeeltes uit de bijbel. Aan het slot van het seminar zal iedere deelnemer een bijbel krijgen. Ik vraag aan mama Elise welke bijbel ze gaat kiezen. Ze kijkt me lachend aan, een Swahili-vertaling natuurlijk. Want tussen Frans praten en Frans lezen ligt nog een hele wereld. En natuurlijk kun je je bijbel beter begrijpen als hij in de taal van je hart is geschreven.
Liederen uit het hart
Het seminar blijkt een groot succes te zijn. Vrouwen afkomstig uit verschillende kerken zingen samen bekende gezangen. Een liedboek is niet nodig, er zijn genoeg liederen op voorraad die iedereen uit het hart kent. Aan het eind van iedere dag wordt er samen gegeten. Steeds vergelijk ik dit seminar met iets soortgelijks in Nederland. Kinderoppas aanwezig! Zomaar een kreet die bij verschillende evenementen voor vrouwen op de uitnodiging staat. Hier is geen oppas aanwezig, je kind gaat mee naar het seminar, wordt gevoed, zit gezellig bij moeder op de rug. En huilen lijken Congolese baby’s nooit te doen.
Voor bijbellezen
neem je de tijd
Dominee Fidèle, medewerker van de Congolese bijbelbond, is onze trainer. Onder zijn leiding buigen de vrouwen zich over de vraag hoe je de bijbel nu het best kunt lezen. Want bijbellezen doe je niet zomaar, het is een ontmoeting met God. Je neemt er de tijd voor, ook al is je dag nog zo gevuld.
In groepjes worden verschillende bijbelgedeeltes bestudeerd en de vragen die opkomen worden samen behandeld. Tussendoor zingen we samen en wordt er samen gebeden. Vrouwen met verschillende achtergronden leren elkaar kennen en waarderen. Steeds opnieuw weet dominee Fidèle de vrouwen te stimuleren, en aan het eind van het seminar heeft iedereen veel geleerd.
Blij met een bijbel
Dan mag ik de bijbels uitdelen. Ieder mag kiezen in welke taal zij de bijbel wil hebben. Elke deelneemster ontvangt ook een dagboekje met overdenkingen en een bijbelleesrooster. Steeds weer treft het me, hoe blij ze zijn met een eigen bijbel.

Die zondag erna zit ik in de kerk naast mama Elise. Door de vrouwen die meededen in het seminar wordt een lied ingezet. Vol blijdschap wordt er gezongen en wat is men dankbaar voor de gift uit Nederland. Als ik mama Elise vraag hoe het gaat, kijkt ze me lachend aan. Ze is erg blij. Haar naam heeft ze direct in haar bijbel gezet, een eigen bijbel, wat een bezit!

uit: Tot aan de einder der aarde - januari 2005