Een goed bestuur is het halve onderwijs

door: Roland Zuidema

Ruim 5000 leerlingen leren op Gereformeerde scholen in Congo. Op de foto de school ’Sola Gratia’ in Mbuji Mayi.

Gereformeerd onderwijs. Vanaf 1999 zijn er in Congo vijf gereformeerde scholen gebouwd, die inmiddels bezocht worden door meer dan 2000 kinderen. De Verre Naasten begeleidt het bestuur en het management van de scholen, onder andere door het geven van workshops.
Wat is ’goed’ of ’verantwoord’ bestuur in de Democatische Republiek Congo? Een gesprek daarover heeft altijd een zekere lading. Was het niet de voormalig dictator Mobutu zelf die decennialang juist het slechte voorbeeld gaf in bestuurlijk opzicht? Nog steeds is het grootste deel van de door hem verduisterde miljarden zoek.

Een tijdperk van corruptie en nepotisme heeft in Congo geleid tot een ommekeer van normen en waarden die zijn gelijke in de wereld niet kent.
Misschien dat juist daarom het gesprek over ’goed bestuur’ zo noodzakelijk is. DVN gaat dergelijke gesprekken niet uit de weg. Bijvoorbeeld in de samenwerking met de gereformeerde scholen in Congo.

Tussen 1999 en 2005 zijn een vijftal gereformeerde basisscholen met Nederlands geld gebouwd. Deze scholen hebben vanaf het begin onder de verantwoordelijkheid van de kerken gefunctioneerd en zijn inmiddels uitgegroeid tot heuse scholengemeenschappen inclusief voortgezet onderwijs.
De belangen om goed functionerende schoolbesturen te hebben zijn groot. Alleen al bij de vijf door DVN gebouwde scholen genieten ruim tweeduizend kinderen onderwijs. Daarnaast zijn er nog ongeveer twintig andere g0ereformeerde scholen, waar nog eens ruim drieduizend kinderen onderwijs ontvangen.
 

Dit jaar kwam de gereformeerde school in Likasi gereed. Inmiddels wordt de school druk bezocht.

De afgelopen maanden zijn workshops georganiseerd met en voor de door DVN gebouwde scholen. Doel van dit alles was om samen met de betrokken partijen een eerlijk beeld te krijgen van het functioneren van de scholen om vervolgens samen een actieplan op te stellen om blijvend aan verbetering van het schoolmanagement te werken. Deelnemers aan de workshops waren vertegenwoordigers van:
– de classis: de officiële stichter van een gereformeerde school in Congo
– het schoolbestuur: vijf personen die van de classis de taak gekregen hebben om als werkgever op te treden.
– de schooldirectie: verantwoordelijk voor het dagelijks functioneren van de school
– de schooladministratie.

 

Deelnemers aan de workshop ’Het besturen van een school’ aan het werk.

Kasboek
Samen met alle betrokkenen is een uitgebreide vragenlijst afgehandeld. Daarmee is een analyse gemaakt van het administratieve en financiële functioneren van de school. De lijst was voorafgaand aan de workshop opgesteld door een accountant met ruime ervaring in de financiële controle van onderwijsinstellingen.
Een eenvoudige vraag als: “Heeft de school een kasboek?”, leverde soms al verhitte discussies op. De financiële administratie laat helaas vaak te wensen over.

Het interessante van de workshop was vooral dat alle betrokken partijen dit samen ontdekten. Hierdoor werd draagvlak gecreëerd voor een gezamenlijk plan om de gesignaleerde problemen op te lossen. Elke school heeft nu een dergelijk plan, waarin duidelijk is welke partij welke bijdrage gaat leveren in de komende maanden om het schoolmanagement te verbeteren.

Lage lonen
Dat er nog veel te verbeteren valt, is voor velen duidelijk geworden. Zo leverden de workshops een triest beeld op van de omstandigheden waaronder leraren hun werk dienen te doen. Leraren op gereformeerde scholen in Congo verdienen gemiddeld een salaris tussen de 20 en 50 Euro in de maand. Bij lange na niet voldoende om een gezin van te kunnen onderhouden. Dit salaris wordt volledig betaald uit het schoolgeld dat de ouders voor hun kinderen betalen. De overheid draagt niets bij. Helaas blijkt soms dat er voldoende geld de school binnenkomt, maar dat er door ’onvoldoende bestuur’ of door onverantwoorde uitgaven een te gering deel van het geld voor de leraren overblijft, met alle negatieve gevolgen van dien, waaronder slechte motivatie en personeelsstakingen.

Moedig
Al dergelijke problemen zijn tijdens de workshops benoemd en erkend door de betrokken bestuurders. De geformuleerde actieplannen laten niets aan duidelijkheid te wensen over. Bijvoorbeeld: “Verdubbeling salarissen van alle leerkrachten voor 1 december 2005.”
DVN zal een blijvende en actieve rol spelen in de verdere professionalisering van de schoolbesturen. Hierin kunnen we rekenen op de morele steun van de Gereformeerde kerken in Congo die tijdens haar laatste generale synode hardop heeft uitgesproken dat er sprake moet zijn van goed en transparant bestuur van alle gereformeerde scholen.
Een uitspraak die we wellicht in Nederland vanzelfsprekend zouden vinden, maar die we in het land waar de geest van Mobutu nog steeds rondwaart, als moedig mogen zien.

Klik hier voor een overzicht van de projecten in Congo

Uit: Tot aan de einden der aarde - januari 2006